Իրական հատվածի հեռանկարներ

14:51   30 Հոկտեմբեր 2020    828

Չնայած Հայաստանի տնտեսությունը անցել է անցումային շրջան՝ որպես ամենաաղքատ տնտեսություններից մեկը, վերջին 25 տարիների ընթացքում այն ​​կարողացել է հասնել աճի բարձր տեմպերի:

Hayatsk.info-ն հայտնում է, որ այսպիսով, 1995-2019 թվականներին միջին տարեկան տնտեսական աճի տեմպը Հայաստանում կազմել է 6,6 տոկոս, Վրաստանում ՝ 5,5 տոկոս, Ղազախստանում՝ 5,2 տոկոս, Կիրգիզստանում ՝ 5 տոկոս, Բելառուսում ՝ 4,5 տոկոս և Էստոնիայում ՝ 4,4 տոկոս: Լիտվայում այն ​​կազմել է 4,3 տոկոս, Լատվիայում ՝ 3,8 տոկոս, Մոլդովայում ՝ 3,3 տոկոս: Անցյալ տարի տնտեսական աճի բարձր տեմպը պահպանվել էր 7,6 տոկոսի սահմաններում: Այնուամենայնիվ, մի շարք միջազգային ֆինանսական հաստատություններ կանխատեսում են, որ այս տարի աճի տեմպը կգտնվի բացասական գոտում և միջնաժամկետ հատվածում կմնա ցածր: Այսպիսով, ըստ Fitch Ratings– ի կանխատեսումների՝ 2020 թվա կա նի հոկտեմբերին, տնտեսական աճի տեմպը, ինչպես սպասվում է, այս տարի կկազմի -6,2 տոկոս, իսկ հաջորդ տարի՝ 3,2 տոկոս: Սրա պատճառը երկրում տնտեսական ակտիվության անկումն է՝ Covid-19 համաճարակի պատճառով և Լեռնային Ղարաբաղիում հակամարտության վերսկսմամբ: Միջնաժամկետ հեռանկարում Արժույթի Միջազգային Հիմնադրամը կանխատեսում է, որ տնտեսական աճը ցածր կլինի 2019թվա կա նի համեմատ՝ վկայակոչելով տնտեսական աճը, որը մոտենում է իր հնարավոր մակարդակին:

Տնտեսության մեջ ավելացված արժեքի ամենամեծ բաժինը ընկնում է արդյունաբերությանը: Արդյունաբերական արտադրանքի մոտ երկու երրորդը արտադրվում է վերամշակող արդյունաբերությունում, իսկ մեկ երրորդը՝ լեռնահանքային արդյունաբերության և այլ ոլորտներում: Վերամշակող արդյունաբերության ցածր արտադրողականության ոլորտները, ներառյալ սննդամթերքի արտադրությունը, ըմպելիքների արտադրությունը, ծխախոտի արտադրությունը և մետաղի արտադրությունը, ամենամեծ մասնաբաժինն ունեն: Տնտեսության մեկ այլ կարևոր մասը գյուղատնտեսությունն է: Այսպիսով, 2018 թվա կա նիի վերջին գյուղատնտեսությանը բաժին է ընկնում զբաղվածության 33 տոկոսը և ՀՆԱ-ի մոտ 15 տոկոսը:

Երբ վերլուծում ենք համախառն ներքին արդյունքի ինքնարժեքի բաղադրիչները, տեսնում ենք, որ տնտեսական աճի շարժիչ ուժը տնային տնտեսությունների սպառման ծախսերն են: Սպառողական ծախսերը 10.8 տոկոսային կետով նպաստել են 2019 թ.-ի 7.6 տոկոս տնտեսական աճին, այդ թվում` տնային տնտեսության ծախսերը 9.3 տոկոսային կետով, ներդրումները` 3.1 տոկոսային կետով, իսկ զուտ արտահանումը`0.1 տոկոսային կետով:

Սպառողների ծախսերի ֆինանսավորման հիմնական աղբյուրներից մեկը արտերկրից փոխանցումներն են: 2019 թվա կա նինին տրանսֆերտների տեսակարար կշիռը ՀՆԱ-ում կազմել է 10.9 տոկոս, ինչը ցույց է տալիս տնտեսության կախվածությունը արտաքին գործոններից:

Չնայած վերջին հինգ տարիների ընթացքում ապրանքների և ծառայությունների արտահանման միջին աճի տեմպը 13.3 տոկոս էր, զուտ արտահանումը դրական ներդրում չի ունեցել տնտեսական աճի մեջ` արտահանման նկատմամբ ներմուծման գերազանցման արդյունքում: Արտադրանքի կառուցվածքում ապրանքները, օգտակար հանածոները, թանկարժեք մետաղները և քարերը, ինչպես նաև այլ մետաղները կազմում են ընդհանուր արտահանման մոտ 50 տոկոսը, ինչը խոսում է այն մասին, որ տնտեսությունը զգայուն է ապրանքների գների փոփոխության նկատմամբ: Հարկ է նշել, որ ապրանքների կողմից արտահանման կառուցվածքը վերջին 10 տարիների ընթացքում էապես չի փոխվել:

2001-2008 թվականներին տնտեսական աճի շարժիչ ուժը հիմնական կապիտալն էր: Այսպիսով, այդ ժամանակահատվածում արտերկրից տրանսֆերտների աճը շինարարական բում առաջացրեց: 2009 թվականին անշարժ գույքի շուկայում փուչիկի պայթյունի արդյունքում ներդրումների, այդ թվում՝ ուղղակի օտարերկրյա ներդրումների դերը տնտեսության մեջ սկսեց անկում ապրել: Այսպիսով, վերջին 10 տարիների ընթացքում ուղղակի օտարերկրյա ներդրումները նվազում էին, իսկ ՀՆԱ-ում նրա մասնաբաժինը 2009 թվականի համեմատ նվազել էր 6,9 տոկոսային կետով և 2019-ին իջել 1,9 տոկոսի:Այնուամենայնիվ, նախորդ տարի Մոլդովայում այս ցուցանիշը 5 տոկոս էր, Վրաստանում՝ 7,2 տոկոս, Ալբանիայում՝ 7,9 տոկոս, Էստոնիայում՝ 9,4 տոկոս: Եթե ​​դիտարկենք վերջին տարիների ուղղակի օտարերկրյա ներդրումների կառուցվածքը, կտեսնենք, որ օտարերկրյա միջոցների կեսից ավելին ուղղվում են լեռնահանքային արդյունաբերության և էներգետիկայի ոլորտներին:

Հայաստանում թավշյա հեղափոխությունը մեծացրել է մարդկանց վստահությունը կառավարության նկատմամբ, երկրի ղեկավարության նկատմամբ վստահությունը և պետական ​​հատվածում կոռուպցիան նվազեցնելու հարցում: Այնուամենայնիվ, արտահանումն ու ներդրումները մեծացնելու և կայուն և մրցունակ տնտեսություն կառուցելու համար անհրաժեշտ է լուծել մի շարք խնդիրներ, ներառյալ ինստիտուցիոնալ, մրցակցային, ժողովրդագրական և ենթակառուցվածքային մարտահրավերները:

Ինչպես հայտնի է, ենթակառուցվածքը արտահանման վրա ազդող հիմնական գործոններից է և ուղղակիորեն օտարերկրյա ներդրումների համար երկրի գրավչությունը: Նշենք, որ Հայաստանի ընդհանուր բեռնափոխադրումների 84% -ը և ուղևորափոխադրումների 88% -ը ճանապարհներ են: 2019 թվականին ճանապարհների որակի վերաբերյալ հրապարակված «Համաշխարհային Մրցունակության զեկույցում» (այսուհետ ՝ Համաշխարհային մրցունակության զեկույց), Հայաստանը 141 երկրների շարքում զբաղեցնում է 91-րդ տեղը: Ճանապարհների ցածր որակի հիմնական պատճառը ճանապարհների կառուցման և պահպանման համար պետական ​​բյուջեից բավարար միջոցների բացակայությունն է: Այսպիսով, 2016 թ.-ին ճանապարհների պահպանման հարաբերակցությունը ՀՆԱ-ին կազմել է 0.14% (12 մլն եվրո), ինչը ցածր է Հայաստանի զարգացման ռազմավարության (ՀՆԱ-ի 0.25%) սահմանված թիրախից:

Երկրում ժողովրդագրական և սոցիալ-տնտեսական իրավիճակից ելնելով` նկատվում է աշխատունակ մարդկանց թվի նվազում: Այսպիսով, երիտասարդների գործազրկության բարձր մակարդակի պատճառով աշխատունակ բնակչությունը մեկընդմիշտ հեռանում է երկրից: 2018 թ.-ի վերջին երիտասարդների գործազրկությունը տղամարդկանց մոտ կազմում էր 31 տոկոս, կանանց համար` 46 տոկոս: Աշխատունակ տարիքի բնակչության վրա բացասաբար ազդող մեկ այլ գործոն է նորածինների թվի անկումը 1990 թվականների սկզբին և 2000 թվականներին: Ընդհանուր առմամբ, ըստ Վերակառուցման և Զարգացման Եվրոպական Բանկի, 2008-2017 թվականներն ընդգրկող տասնամյակի ընթացքում աշխատունակ բնակչությունը նվազել է 14,5 տոկոսով:

Թավշյա հեղափոխությունից հետո Հայաստանում ձեռնարկվեցին մի շարք հակակոռուպցիոն միջոցառումներ, ներառյալ կոռուպցիայի հետաքննություն սկսելը և հարկերից խուսափելը, ինչպես նաև նախկին որոշ պետական ​​պաշտոնյաների ձերբակալություններ: Այնուամենայնիվ, կոռուպցիայի վերաբերյալ համաշխարհային մրցունակության զեկույցում Հայաստանի դիրքը (141 երկրներից 91-րդը) չի բարելավվել: Համաշխարհային Բանկի 2019 թվականի պետական ​​կառավարման գնահատումների արդյունքների համաձայն՝ Հայաստանը հետ է մնում տարածաշրջանի երկրներից:

Պետական ​​կառավարման ոլորտում այս խնդիրների արդյունքում քաղաքական գործիչների բիզնես կապերը, ինչպես նաև ներքին շուկայի փոքր չափերը և երկրի ցամաքային սահմանների զգալի մասի փակումը, սահմանափակ մրցակցություն ունեն տնտեսության մեջ: Այսպիսով, մաքսային մարմիններում ներմուծման ոչ ֆորմալ մենաշնորհը և կոռուպցիան նվազեցնելու ուղղությամբ կատարված աշխատանքների արդյունքում գրանցվել է սննդամթերքի ներմուծմամբ զբաղվող ընկերությունների թվի աճ:

Hayatsk.info

Հեշթեգներ: Հայաստան  


Վերնագիրի այլ պիտակները